Bent u ook wel eens in onderhandeling geweest met een wederpartij zonder dat er daadwerkelijk een overeenkomst uit is voortgekomen? Heeft u ten aanzien van deze onderhandelingen kosten gemaakt en deze vervolgens nooit vergoed gekregen? Of bent u door het niet tot stand komen van de beoogde overeenkomst inkomsten misgelopen? Dan vraagt u zich vast af of u deze kosten eventueel kunt verhalen op de wederpartij? Deze vragen zullen in onderstaand artikel worden beantwoord.

Voordat een overeenkomst tot stand komt, wordt er meestal onderhandeld. Dit wordt de precontractuele fase genoemd. Met name bij de wat meer omvangrijke overeenkomsten zal dit het geval zijn. Bijvoorbeeld een aannemer die in onderhandeling is met een wederpartij over de bouw van een sporthal. Op verzoek van die wederpartij dient deze aannemer vervolgens een offerte in. De offerte wordt door de wederpartij naast die van een aantal andere aannemers onderzocht. Vervolgens wint deze aannemer, op verzoek van de wederpartij maar geheel op eigen kosten, adviezen in bij andere partijen (bijvoorbeeld een architect en/of andere bouwkundige adviseurs). Wederom op verzoek van de wederpartij dient de aannemer, aan de hand van deze adviezen, een aangepaste offerte in. Maar wat nu als de wederpartij de opdracht opeens aan een andere aannemer uitbesteedt? De aannemer heeft immers onkosten gemaakt en bovendien is hij inkomsten misgelopen door het afketsen van de opdracht.

Vaststaat dat er nog geen sprake was van een overeenkomst. In principe staat het partijen vrij om de onderhandelingen af te breken, tenzij de wederpartij er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat de overeenkomst tot stand zou komen. Bovendien kan de vrijheid om de onderhandelingen af te breken geringer worden als partijen het punt naderen waarop een contract tot stand komt. Indien dit het geval is zou het afbreken van de onderhandelingen onaanvaardbaar (kunnen) zijn. Hiervoor kan de partij die de onderhandelingen afbreekt aansprakelijk worden gehouden. Deze schade zou dan bestaan uit de onkosten die in het kader van de onderhandelingen door een wederpartij zijn gemaakt en in sommige gevallen bestaat die schade uit misgelopen inkomsten (ook wel gederfde winst genoemd).

In de rechtspraak is aanvaard dat de verbreking van de onderhandelingen in bepaalde omstandigheden onrechtmatig kan zijn. Niettemin blijkt uit de praktijk dat de aansprakelijkheid voor het afbreken van de onderhandelingen niet snel wordt aangenomen. In het hiervoor beschreven voorbeeld, is de kans groot dat de onkosten van de aannemer in aanmerking komen voor schadevergoeding. De kans op schadevergoeding voor gederfde winst is een stuk geringer, evenwel bestaat een kans dat ook deze schadepost wordt toegewezen. Hierbij spelen wel de omstandigheden van het geval een belangrijke rol.

Uit recente rechtspraak blijkt dat de precontractuele aansprakelijkheid buiten toepassing kan worden gelaten door partijen door middel van het sluiten van een voorovereenkomst. Om de bovenstaande consequenties van het afbreken van de onderhandelingen te voorkomen, is het raadzaam om de rechten en plichten in de precontractuele fase van partijen in een overeenkomst op te nemen. Dit wordt ook wel een intentieverklaring of voorovereenkomst genoemd. In deze verklaring kunnen partijen bepaalde voorwaarden opnemen. Denk bijvoorbeeld aan een voorwaarde dat je overeenkomst pas tot stand komt als de directie goedkeuring heeft verleend of indien partijen het eens zijn geworden over de kosten en de eventuele tegenprestatie of dat partijen geen vergoeding aan elkaar verschuldigd zijn indien zij de onderhandelingen afbreken. Deze voorbehouden worden ook wel opschortende voorwaarden genoemd. Partijen zijn geheel vrij deze naar eigen inzicht in te richten.

De Bedrijfsjuristen van Bedrijfsjurist op Maat® helpen u bij het opstellen van een intentieverklaring, maar ook als u een (dreigend) geschil heeft met u onderhandelingspartner, of als u gewoon eens wilt weten wat uw rechten en mogelijkheden zijn in een bepaalde situatie.